قانون اهم رابطه بین ولتاژ، جریان و مقاومت را بیان میکند. با دانستن دو مقدار، میتوان مقدار سوم را محاسبه کرد. این رابطه یکی از مبانی تحلیل مدارهای مقاومتی است و در یادگیری الکترونیک، بررسی مدار و انتخاب مقاومت کاربرد دارد.
برای استفاده درست از قانون اهم، باید واحدها را بشناسیم و بدانیم که همه قطعات الکترونیکی مانند یک مقاومت ثابت رفتار نمیکنند.
قانون اهم چیست؟
در یک مقاومت اهمی و در شرایط فیزیکی تقریباً ثابت، جریان عبوری با ولتاژ دو سر مقاومت نسبت مستقیم دارد. یعنی اگر مقاومت ثابت بماند، افزایش ولتاژ باعث افزایش جریان میشود.
فرمول اصلی قانون اهم:
V = I × R
در این رابطه، V ولتاژ دو سر مقاومت، I جریان عبوری و R مقدار مقاومت است.
جدول فرمولهای قانون اهم
مقدار موردنظر | فرمول | واحد نتیجه |
|---|---|---|
ولتاژ | V = I × R | ولت |
جریان | I = V ÷ R | آمپر |
مقاومت | R = V ÷ I | اهم |
ولتاژ و جریان باید مربوط به همان مقاومت باشند. برای مثال، اگر مقاومت بخشی از یک مدار چندقطعهای باشد، نباید بدون بررسی، تمام ولتاژ منبع را ولتاژ دو سر آن فرض کنیم.
ولتاژ چیست؟
ولتاژ، اختلاف پتانسیل الکتریکی بین دو نقطه است و با واحد ولت اندازهگیری میشود. عبارت «ولتاژ دو سر مقاومت» یعنی اختلاف پتانسیل بین دو پایه همان قطعه.
جریان چیست؟
جریان الکتریکی، آهنگ عبور بار الکتریکی است و واحد آن آمپر است. در مدارهای الکترونیکی کوچک، جریان را اغلب با میلیآمپر بیان میکنند.
مقاومت چیست؟
مقاومت الکتریکی بیانگر مخالفت با عبور جریان است و واحد آن اهم است. قطعه مقاومت در مدار برای کارهایی مانند محدود کردن جریان و تقسیم ولتاژ استفاده میشود.
برای آشنایی با انواع و کاربردهای این قطعه، مقاله مقاومت الکتریکی چیست؟ را بخوانید.

تبدیل واحدها پیش از محاسبه
مقدار | معادل |
|---|---|
۱ آمپر | ۱۰۰۰ میلیآمپر |
۱ میلیآمپر | ۰٫۰۰۱ آمپر |
۱ کیلواهم | ۱۰۰۰ اهم |
۱ مگااهم | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ اهم |
در مثالهای این مقاله، ولتاژ بر حسب ولت، جریان بر حسب آمپر و مقاومت بر حسب اهم وارد فرمول میشوند.
مثالهای حلشده قانون اهم
محاسبه جریان عبوری از مقاومت
اگر ولتاژ دو سر یک مقاومت ۱۰۰۰ اهمی برابر ۵ ولت باشد:
I = 5 ÷ 1000 = 0.005 A
بنابراین جریان برابر ۵ میلیآمپر است.
محاسبه ولتاژ دو سر مقاومت
اگر جریان عبوری از مقاومت ۲۲۰ اهمی برابر ۱۰ میلیآمپر باشد، ابتدا جریان را تبدیل میکنیم:
10 mA = 0.01 A
سپس:
V = 0.01 × 220 = 2.2 V
ولتاژ دو سر مقاومت برابر ۲٫۲ ولت است.
محاسبه مقدار مقاومت
اگر ولتاژ دو سر مقاومت ۱۲ ولت و جریان عبوری ۲۰ میلیآمپر باشد:
20 mA = 0.02 A
R = 12 ÷ 0.02 = 600 Ω
مقاومت محاسبهشده برابر ۶۰۰ اهم است. انتخاب قطعه واقعی علاوه بر مقدار اهم، به توان، تلرانس و شرایط مدار نیز بستگی دارد.
آیا قانون اهم برای همه قطعات کاربرد یکسانی دارد؟
خیر. دیود و بسیاری از قطعات نیمهرسانا رابطه خطی و ثابتی میان ولتاژ و جریان ندارند؛ بنابراین نباید آنها را در تمام شرایط مانند یک مقاومت ثابت در نظر گرفت.
برای شناخت رفتار این قطعات، مقاله دیود چیست؟ را مطالعه کنید.
ارتباط قانون اهم با اندازهگیری مدار

ولتاژ دو سر یک مقاومت با اتصال موازی ولتمتر اندازهگیری میشود؛ برای اندازهگیری مستقیم جریان، آمپرمتر باید در مسیر جریان قرار بگیرد.
مولتیمتر را در حالت اندازهگیری جریان مستقیماً به دو سر منبع تغذیه وصل نکنید؛ این اتصال میتواند مسیر اتصال کوتاه ایجاد کند. اندازهگیری مقاومت نیز باید روی مدار بدون تغذیه و پس از تخلیه مناسب خازنها انجام شود.
برای آشنایی بیشتر با بررسی قطعات، مقاله آموزش تست قطعات الکترونیکی با مولتیمتر را بخوانید.
اشتباهات رایج در محاسبات قانون اهم
وارد کردن میلیآمپر بهجای آمپر، بدون تبدیل واحد.
اشتباه گرفتن کیلواهم با اهم.
استفاده از ولتاژ منبع بهجای ولتاژ واقعی دو سر قطعه.
یکسان فرض کردن رفتار مقاومت، دیود و موتور.
انتخاب مقاومت فقط بر اساس مقدار اهم و بدون بررسی توان مجاز.
سؤالات متداول درباره قانون اهم
فرمول محاسبه آمپر چیست؟
برای مقاومت اهمی، جریان از تقسیم ولتاژ دو سر مقاومت بر مقدار مقاومت به دست میآید:
I = V ÷ R
با افزایش مقاومت، جریان کم میشود؟
اگر ولتاژ دو سر مقاومت ثابت بماند، افزایش مقاومت باعث کاهش جریان میشود.
آیا از روی ولتاژ میتوان جریان را مشخص کرد؟
ولتاژ بهتنهایی کافی نیست. باید مشخصات بار را نیز بدانیم. در یک مقاومت اهمی، با دانستن ولتاژ و مقاومت میتوان جریان را محاسبه کرد.
قانون اهم برای مقاومت SMD هم کاربرد دارد؟
بله؛ مقاومت SMD نیز در محدوده کاری و شرایط مناسب با همین رابطه بررسی میشود. هنگام انتخاب آن، مقدار مقاومت، توان مجاز، تلرانس و ابعاد اهمیت دارند.
برای تشخیص مقدار مقاومتهای کددار، مقاله آموزش خواندن کد مقاومت SMD را مطالعه کنید.
جمعبندی
قانون اهم با رابطه V = I × R، محاسبه ولتاژ، جریان و مقاومت را در مدارهای مقاومتی ساده میکند. برای نتیجه درست، واحدها را تبدیل کنید، ولتاژ و جریان همان قطعه را در نظر بگیرید و محدودیت مدل مقاومت ثابت را بشناسید.
این محاسبات نقطه شروع انتخاب قطعهاند؛ در طراحی و تعمیر مدار، توان مجاز و مشخصات واقعی قطعه نیز باید بررسی شوند.
