رفتن به محتوای اصلی

فروشگاه تخصصی قطعات و لوازم الکترونیکی تینو الکترونیک

لوگوی تینو الکترونیک
مقاومت‌های پایه‌دار و مولتی‌متر برای آموزش اتصال سری و موازی

مقاومت سری و موازی؛ فرمول مقاومت معادل، تفاوت‌ها و مثال حل‌شده

۳۰ آبان ۱۴۰۵

اتصال مقاومت‌ها به‌صورت سری یا موازی، مقدار مقاومت معادل مدار و نحوه تقسیم ولتاژ و جریان را تغییر می‌دهد. دو مقاومت یکسان می‌توانند در اتصال سری، مقاومتی بزرگ‌تر و در اتصال موازی، مقاومتی کوچک‌تر ایجاد کنند.

در این راهنما، روش تشخیص اتصال، فرمول مقاومت معادل و محاسبه ولتاژ، جریان و توان را با مثال بررسی می‌کنیم. محاسبات برای مقاومت‌های اهمی، سیم‌های با مقاومت ناچیز و شرایط کاری ثابت انجام شده‌اند.

اگر با مشخصات این قطعه آشنا نیستید، ابتدا مقاله مقاومت الکتریکی چیست؟ را بخوانید.

مقاومت معادل چیست؟

مقاومت معادل، مقدار یک مقاومت فرضی است که از دید دو سر شبکه، همان رابطه ولتاژ و جریان مجموعه مقاومت‌ها را ایجاد می‌کند.

برای مثال، دو مقاومت ۱۰۰۰ اهمی در اتصال سری، معادل ۲۰۰۰ اهم هستند؛ اما همان دو قطعه در اتصال موازی، معادل ۵۰۰ اهم می‌شوند.

معادل بودن مقدار مقاومت به‌تنهایی به معنی یکسان بودن توان مجاز، ابعاد یا رفتار حرارتی مجموعه و قطعه جایگزین نیست.

تفاوت مقاومت سری و موازی

ویژگی

اتصال سری

اتصال موازی

نحوه اتصال

پشت سر هم، بدون انشعاب در مسیر مشترک

اتصال دو سر مقاومت‌ها به دو گره مشترک

جریان

در تمام مقاومت‌ها یکسان است

بین شاخه‌ها تقسیم می‌شود

ولتاژ

بین مقاومت‌ها تقسیم می‌شود

دو سر تمام شاخه‌ها یکسان است

مقاومت معادل

مجموع مقاومت‌ها

از کوچک‌ترین مقاومت شاخه کمتر است

افزودن مقاومت مثبت

مقاومت معادل را افزایش می‌دهد

افزودن شاخه موازی، مقاومت معادل را کاهش می‌دهد

این مقایسه برای مقاومت‌های مثبت و متناهی است.

مقایسه اتصال سری و موازی دو مقاومت هزار اهمی و مقاومت معادل آن‌ها

در نقشه مقایسه، دو مقاومت ۱۰۰۰ اهمی بین نقاط A و B قرار دارند. در قسمت سری، مقاومت معادل ۲۰۰۰ اهم و در قسمت موازی، ۵۰۰ اهم است.

مقاومت سری چیست؟

دو مقاومت زمانی سری‌اند که جریان یکسانی به‌ترتیب از هر دو عبور کند. در نقطه اتصال بین آن‌ها نباید شاخه دیگری وجود داشته باشد که جریان را تقسیم کند.

نزدیک بودن دو قطعه روی برد یا پشت سر هم دیده‌شدن آن‌ها در نقشه، برای تشخیص اتصال سری کافی نیست؛ مسیرهای الکتریکی باید بررسی شوند.

فرمول مقاومت معادل سری

Rtotal = R1 + R2 + R3 + …

برای چند مقاومت یکسان:

Rtotal = n × R

در این رابطه، n تعداد مقاومت‌ها و R مقدار هر مقاومت است.

مثال محاسبه مقاومت سری

سه مقاومت ۱۰۰، ۲۲۰ و ۳۳۰ اهم را سری می‌کنیم:

Rtotal = 100 + 220 + 330 = 650 Ω

مقاومت معادل برابر ۶۵۰ اهم است.

تقسیم ولتاژ در مقاومت‌های سری

در اتصال سری، مقاومت بزرگ‌تر افت ولتاژ بیشتری دارد؛ زیرا جریان عبوری از قطعات یکسان است و ولتاژ هر مقاومت از رابطه V = I × R به دست می‌آید.

فرض کنید مقاومت‌های ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم، بدون بار اضافی، به‌صورت سری به منبع ۶ ولت متصل باشند:

Rtotal = 1000 + 2000 = 3000 Ω

I = 6 ÷ 3000 = 0.002 A

جریان هر دو مقاومت برابر ۲ میلی‌آمپر است.

ولتاژ دو سر مقاومت اول:

V1 = 0.002 × 1000 = 2 V

ولتاژ دو سر مقاومت دوم:

V2 = 0.002 × 2000 = 4 V

جمع افت ولتاژها نیز برابر ۶ ولت است.

اگر از نقطه میانی این مجموعه جریان گرفته شود، شرایط تقسیم ولتاژ تغییر می‌کند و اثر بار باید محاسبه شود.

مقاومت موازی چیست؟

دو مقاومت زمانی موازی‌اند که یک سر هر دو به یک گره و سر دیگرشان به گره مشترک دیگری متصل باشد. در نتیجه، ولتاژ دو سر آن‌ها یکسان است.

موازی بودن به شکل قرارگیری قطعات در نقشه وابسته نیست؛ دو مقاومت می‌توانند دور از یکدیگر رسم شده باشند، اما از نظر الکتریکی موازی باشند.

فرمول مقاومت معادل دو مقاومت موازی

Rtotal = (R1 × R2) ÷ (R1 + R2)

برای بیش از دو مقاومت، از رابطه عمومی استفاده می‌شود:

1 ÷ Rtotal = 1 ÷ R1 + 1 ÷ R2 + 1 ÷ R3 + …

پس از جمع کسرها، باید معکوس نتیجه را محاسبه کنید.

مثال محاسبه دو مقاومت موازی متفاوت

دو مقاومت ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم را موازی می‌کنیم:

Rtotal = (1000 × 2000) ÷ (1000 + 2000)

Rtotal ≈ 666.7 Ω

نتیجه از ۱۰۰۰ اهم، یعنی کوچک‌ترین مقاومت شاخه، کمتر است.

فرمول مقاومت‌های موازی یکسان

اگر همه مقاومت‌ها مقدار یکسان داشته باشند:

Rtotal = R ÷ n

برای سه مقاومت ۳۰۰۰ اهمی:

Rtotal = 3000 ÷ 3 = 1000 Ω

این میان‌بر فقط برای مقاومت‌های هم‌مقدار کاربرد دارد.

تقسیم جریان در مقاومت‌های موازی

در اتصال موازی، شاخه کم‌مقاومت‌تر جریان بیشتری می‌گیرد.

فرض کنید مقاومت‌های ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم، هرکدام مستقیماً بین دو سر منبع ۶ ولت قرار داشته باشند:

I1 = 6 ÷ 1000 = 0.006 A

جریان شاخه اول ۶ میلی‌آمپر است.

I2 = 6 ÷ 2000 = 0.003 A

جریان شاخه دوم ۳ میلی‌آمپر است.

جریان کل از جمع جریان شاخه‌ها به دست می‌آید:

Itotal = 6 + 3 = 9 mA

برای مرور رابطه ولتاژ، جریان و مقاومت، مقاله قانون اهم با مثال‌های حل‌شده را مطالعه کنید.

جدول مقاومت معادل برای چند ترکیب رایج

مقاومت‌ها

اتصال سری

اتصال موازی

دو مقاومت ۱۰۰ اهمی

۲۰۰ اهم

۵۰ اهم

دو مقاومت ۲۲۰ اهمی

۴۴۰ اهم

۱۱۰ اهم

دو مقاومت ۱۰۰۰ اهمی

۲۰۰۰ اهم

۵۰۰ اهم

دو مقاومت ۴۷۰۰ اهمی

۹۴۰۰ اهم

۲۳۵۰ اهم

مقاومت ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم

۳۰۰۰ اهم

حدود ۶۶۶٫۷ اهم

مقادیر جدول بر اساس مقدار نامی قطعات هستند. مقدار واقعی به تلرانس و شرایط کاری وابسته است.

محاسبه مدار ترکیبی سری و موازی

در بعضی مدارها، بخشی از مقاومت‌ها موازی و ترکیب حاصل با مقاومت دیگری سری است. ابتدا باید گروه‌هایی را پیدا کنید که واقعاً شرایط سری یا موازی را دارند.

مثال مدار ترکیبی

فرض کنید R2 و R3 هرکدام ۱۰۰۰ اهم و با یکدیگر موازی باشند. این مجموعه با R1 به مقدار ۵۰۰ اهم سری است.

ابتدا بخش موازی:

Rparallel = 1000 ÷ 2 = 500 Ω

سپس مجموع سری:

Rtotal = 500 + 500 = 1000 Ω

اگر ولتاژ منبع ۵ ولت باشد:

Itotal = 5 ÷ 1000 = 0.005 A

جریان کل ۵ میلی‌آمپر است.

افت ولتاژ روی R1:

V1 = 0.005 × 500 = 2.5 V

بنابراین دو سر مجموعه موازی نیز ۲٫۵ ولت قرار می‌گیرد. جریان هر مقاومت ۱۰۰۰ اهمی:

I2 = I3 = 2.5 ÷ 1000 = 0.0025 A

هر شاخه ۲٫۵ میلی‌آمپر جریان دارد.

همه شبکه‌های مقاومتی را نمی‌توان فقط با جمع و ضرب ساده سری و موازی حل کرد؛ مدارهای پل و شبکه‌های پیچیده‌تر ممکن است به روش‌های دیگری نیاز داشته باشند.

توان مقاومت‌ها در اتصال سری و موازی

توان هر قطعه را جداگانه بررسی کنید. جمع توان نامی مقاومت‌ها، به‌تنهایی ظرفیت قابل‌استفاده مجموعه را مشخص نمی‌کند.

توان در اتصال سری

چون جریان قطعات یکسان است:

P = I² × R

در نتیجه، مقاومت بزرگ‌تر توان بیشتری تلف می‌کند.

در مثال سری ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم با جریان ۲ میلی‌آمپر:

P1 = 0.002 × 0.002 × 1000 = 0.004 W

P2 = 0.002 × 0.002 × 2000 = 0.008 W

توان قطعات به‌ترتیب ۴ و ۸ میلی‌وات است.

توان در اتصال موازی

چون ولتاژ شاخه‌ها یکسان است:

P = V² ÷ R

بنابراین مقاومت کم‌مقدارتر توان بیشتری تلف می‌کند.

برای مقاومت‌های ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ اهم با ولتاژ ۶ ولت:

P1 = 6 × 6 ÷ 1000 = 0.036 W

P2 = 6 × 6 ÷ 2000 = 0.018 W

توان شاخه‌ها به‌ترتیب ۳۶ و ۱۸ میلی‌وات است.

آیا با موازی کردن مقاومت‌ها توان بیشتر می‌شود؟

می‌توان توان را بین چند قطعه توزیع کرد، اما باید مقدار معادل و توان هر شاخه بررسی شوند. تقسیم توان تنها در شرایط مناسب و برای مقاومت‌های هم‌مقدار تقریباً برابر است.

تلرانس، دما، چیدمان قطعات و تهویه بر نتیجه اثر دارند. مجموعه را بدون بررسی این موارد، معادل یک مقاومت با مجموع وات نوشته‌شده روی قطعات در نظر نگیرید.

کاربرد اتصال سری و موازی مقاومت‌ها

  • ساخت مقدار مقاومتی که به‌صورت یک قطعه در دسترس نیست.

  • ایجاد تقسیم‌کننده ولتاژ در شرایط طراحی‌شده.

  • توزیع اتلاف توان بین چند قطعه.

  • ساخت شبکه‌های مقاومتی برای مدارهای آموزشی و اندازه‌گیری.

برای جایگزینی در یک دستگاه، علاوه بر مقدار معادل، محدودیت ولتاژ، توان، پالس، نوع قطعه و فضای نصب را بررسی کنید. مقاومت فیوزی یا حفاظتی را نباید صرفاً با یک ترکیب هم‌اهم جایگزین کرد.

اشتباهات رایج در محاسبات

  • جمع کردن مستقیم مقادیر در اتصال موازی.

  • استفاده از فرمول R ÷ n برای مقاومت‌های غیرهم‌مقدار.

  • فراموش کردن معکوس نهایی در فرمول عمومی موازی.

  • مخلوط کردن اهم و کیلواهم در یک محاسبه.

  • فرض تقسیم برابر جریان در شاخه‌های متفاوت.

  • فرض تقسیم برابر ولتاژ بین مقاومت‌های سری متفاوت.

  • تشخیص اتصال فقط از شکل ظاهری نقشه.

  • نادیده گرفتن توان تلفاتی هر قطعه.

انتخاب مقاومت برای مدارهای آموزشی و عملی

برای تمرین، ابتدا مقدار، تلرانس و توان قطعات را مشخص کنید. اگر مقاومت SMD دارید، کد روی بدنه را با روش صحیح بخوانید.

مقاله آموزش خواندن کد مقاومت SMD به شناسایی مقادیر کددار کمک می‌کند.

برای بررسی قطعات فروشگاه:

توان موردنیاز را محاسبه کنید و سپس محصول متناسب با شرایط مدار را انتخاب کنید؛ دسته‌بندی بالا به‌تنهایی تأیید مناسب بودن هر قطعه برای مثال‌ها نیست.

پرسش‌های متداول

مقاومت سری بیشتر است یا موازی؟

برای مجموعه یکسانی از مقاومت‌های مثبت، مقاومت معادل سری از مقاومت معادل موازی بیشتر است.

دو مقاومت یک کیلو‌اهم موازی چند اهم می‌شوند؟

مقاومت معادل برابر ۵۰۰ اهم است.

دو مقاومت یک کیلو‌اهم سری چند اهم می‌شوند؟

مقاومت معادل برابر ۲۰۰۰ اهم یا ۲ کیلو‌اهم است.

در اتصال سری، جریان یکسان است یا ولتاژ؟

جریان یکسان است. ولتاژ بر اساس مقدار مقاومت‌ها تقسیم می‌شود.

در اتصال موازی، جریان یکسان است یا ولتاژ؟

ولتاژ شاخه‌ها یکسان است. جریان هر شاخه به مقدار مقاومت آن بستگی دارد.

مقاومت SMD را هم می‌توان سری یا موازی کرد؟

بله. فرمول‌ها به پایه‌دار یا SMD بودن وابسته نیستند؛ اما توان، ولتاژ مجاز، ابعاد و شرایط نصب باید رعایت شوند.

آیا می‌توان مقاومت معادل را با مولتی‌متر اندازه گرفت؟

بله؛ تغذیه مدار باید قطع و خازن‌ها به روش مناسب تخلیه شده باشند. مسیرهای دیگر روی برد می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. برای بررسی دقیق، ممکن است لازم باشد شبکه از سایر بخش‌های مدار جدا شود.

جمع‌بندی

در اتصال سری، مقاومت‌ها جمع می‌شوند و جریان یکسانی دارند. در اتصال موازی، ولتاژ شاخه‌ها یکسان است و مقاومت معادل از کوچک‌ترین مقاومت شاخه کمتر می‌شود.

برای حل مدار، ابتدا اتصال واقعی را تشخیص دهید، واحدها را یکسان کنید و سپس ولتاژ، جریان و توان هر قطعه را محاسبه کنید. برابر بودن مقدار مقاومت معادل، به‌تنهایی برای تأیید جایگزینی قطعات کافی نیست.