رله ۵ پین یکی از انواع پرکاربرد رلههای الکترومکانیکی است که برای کنترل، قطعووصل یا تغییر مسیر جریان در مدارهای مختلف استفاده میشود. در ساختار تبدیلی رایج، دو پایه مربوط به بوبین و سه پایه مربوط به کنتاکتهای مدار هستند.
رلههای پنج پایه در سیستمهای برق خودرو، بردهای الکترونیکی و تجهیزات کنترلی کاربرد دارند؛ اما نقشه پایهها و ظرفیت کنتاکت تمام مدلها یکسان نیست.
در این مقاله از تینو الکترونیک، نقشه رله پنج پایه، وظیفه پایهها، نحوه عملکرد و تفاوت آن با رله چهار پایه را بررسی میکنیم.
رله ۵ پین چیست؟
رله ۵ پین یا 5 Pin Relay رلهای دارای پنج پایه یا ترمینال است. در یکی از پیکربندیهای رایج آن، دو پایه به سیمپیچ یا بوبین و سه پایه به کنتاکت مشترک، نرمال باز و نرمال بسته اختصاص دارند.
این ساختار با نام SPDT یا 1 Form C شناخته میشود و میتواند اتصال پایه مشترک را بین دو مسیر جابهجا کند.
البته پنج پایه بودن بهتنهایی به معنی تبدیلی بودن نیست. بعضی رلههای خودرویی پنج پایه، دو خروجی نرمال باز دارند. برای تشخیص ساختار واقعی، نقشه روی بدنه یا دیتاشیت همان مدل را بررسی کنید.
رله ۵ پین چگونه کار میکند؟

عملکرد رله تبدیلی را میتوان به دو بخش تقسیم کرد:
مدار بوبین
با اعمال ولتاژ مناسب به بوبین، میدان مغناطیسی ایجاد میشود و مکانیزم داخلی رله تغییر وضعیت میدهد.
مدار کنتاکت
در حالت بدون تحریک بوبین، پایه مشترک COM به کنتاکت بسته NC متصل است. پس از تحریک بوبین، این اتصال قطع میشود و COM به کنتاکت باز NO متصل خواهد شد.
منظور از «نرمال» در عبارتهای NO و NC، وضعیت رله در حالت بدون تحریک بوبین است.
شماتیک عملکرد رله تبدیلی: در تصویر سمت چپ، بوبین تحریک نشده و COM به NC متصل است. در تصویر سمت راست، بوبین تحریک شده و COM به NO متصل است. خطچین، ارتباط مکانیکی بوبین و کنتاکت را نشان میدهد و سیم الکتریکی نیست.
نقشه رله پنج پایه خودرویی

در بسیاری از رلههای خودرویی تبدیلی، شمارههای زیر استفاده میشوند:
۳۰، ۸۵، ۸۶، ۸۷ و 87a
پایههای ۸۵ و ۸۶ مربوط به بوبین هستند. پایه ۳۰، مشترک کنتاکت است و پایههای ۸۷ و 87a مسیرهای باز و بسته را مشخص میکنند.
این تصویر، شماتیک عملکرد و شماره ترمینالهاست؛ محل فیزیکی پایهها روی سوکت یا زیر رله را نشان نمیدهد. برای سیمکشی، چیدمان پایههای همان مدل را از روی بدنه یا دیتاشیت بررسی کنید.
جدول پایههای رله پنج پایه
شماره رایج خودرویی | نام | وظیفه |
۳۰ | COM | پایه مشترک کنتاکت |
۸۵ | Coil | یکی از دو سر بوبین |
۸۶ | Coil | سر دیگر بوبین |
۸۷ | NO | کنتاکت نرمال باز |
87a | NC | کنتاکت نرمال بسته |
این شمارهگذاری را نباید بدون بررسی به همه رلههای پنج پایه، بهویژه رلههای بردی، تعمیم داد.
پایه ۳۰ رله چیست؟
پایه ۳۰ در شمارهگذاری رایج خودرویی، پایه مشترک یا COM است. این پایه با توجه به وضعیت رله به یکی از خروجیهای ۸۷ یا 87a متصل میشود.
نحوه اتصال آن به مدار بار، به طراحی مدار بستگی دارد.
پایههای ۸۵ و ۸۶ رله چیست؟
این دو پایه، دو سر بوبین هستند. با اعمال ولتاژ نامی مناسب به آنها، رله تحریک میشود.
در مدلهایی که دیود محافظ داخلی دارند، قطبیت اهمیت دارد. در بسیاری از این مدلها، پایه ۸۶ مثبت و پایه ۸۵ منفی است؛ بااینحال، نقشه درجشده روی همان رله مرجع اتصال است.
پایه ۸۷ رله چیست؟
در رله خودرویی تبدیلی رایج، پایه ۸۷ کنتاکت نرمال باز یا NO است.
در حالت بدون تحریک، مسیر ۳۰ به ۸۷ باز است. با تحریک بوبین، این مسیر بسته میشود.
پایه 87a رله چیست؟
پایه 87a کنتاکت نرمال بسته یا NC است. در حالت بدون تحریک، مسیر ۳۰ به 87a برقرار است. پس از تحریک بوبین، این مسیر قطع میشود.
پایه 87a را با خروجی دوم ۸۷ اشتباه نگیرید؛ رله دارای دو خروجی ۸۷ ممکن است ساختار متفاوتی داشته باشد.
جدول وضعیت اتصال کنتاکتها
وضعیت بوبین | مسیر COM به NC؛ معادل ۳۰ به 87a | مسیر COM به NO؛ معادل ۳۰ به ۸۷ |
بدون تحریک | بسته | باز |
تحریکشده | باز | بسته |
این جدول برای رله تبدیلی معمولی است و وضعیت پایدار کنتاکتها را نشان میدهد.
تفاوت رله ۴ پین و ۵ پین چیست؟

در ساختار رایج رله چهار پایه کنتاکتباز، دو پایه برای بوبین و دو پایه برای قطعووصل یک مسیر وجود دارد.
رله پنج پایه تبدیلی، یک پایه مشترک و دو مسیر NO و NC دارد و میتواند اتصال را بین آنها جابهجا کند.
هر دو شماتیک در حالت بدون تحریک بوبین نمایش داده شدهاند. در رله چهار پایه سمت چپ، مسیر COM به NO باز است. در رله پنج پایه سمت راست، COM به NC متصل است.
ویژگی | رله چهار پایه کنتاکتباز | رله پنج پایه تبدیلی |
تعداد پایه بوبین | ۲ | ۲ |
تعداد پایه کنتاکت | ۲ | ۳ |
کنتاکت NO | دارد | دارد |
کنتاکت NC | ندارد | دارد |
عملکرد | قطعووصل یک مسیر | جابهجایی اتصال مشترک بین دو مسیر |
ساختار رایج | SPST-NO | SPDT |
این مقایسه مربوط به دو ساختار مشخص است؛ همه رلههای چهار یا پنج پایه الزاماً همین عملکرد را ندارند. تعداد پایه بیشتر نیز به معنی کیفیت یا ظرفیت بالاتر نیست.
کاربرد رله ۵ پین چیست؟
رله تبدیلی در مدارهایی استفاده میشود که به کنترل یا تغییر مسیر اتصال نیاز دارند.
کاربرد در خودرو
بسته به مشخصات مدل و طراحی مدار، رلههای خودرویی میتوانند در سیستم روشنایی، تجهیزات جانبی، فن و مدارهای کنترلی استفاده شوند.
رله موردنیاز هر بخش باید با جریان مصرفکننده، جریان راهاندازی، ولتاژ بوبین و شرایط محیطی هماهنگ باشد.
کاربرد در بردهای الکترونیکی
در بردهای کنترلی، رله میتواند فرمان مدار کنترل را به قطعووصل یا تغییر مسیر مدار بار تبدیل کند.
رله خام با ماژول رله آماده تفاوت دارد. برای کنترل رله خام با میکروکنترلر، معمولاً به مدار راهانداز متناسب با بوبین نیاز است.
رله ۵ پین ۱۲ ولت چیست؟
عبارت «۱۲ ولت» معمولاً به ولتاژ نامی بوبین اشاره دارد و بهتنهایی ولتاژ یا جریان مجاز کنتاکت را مشخص نمیکند.
برای مثال، دو رله دارای بوبین ۱۲ ولت ممکن است از نظر ظرفیت کنتاکت، توان بوبین، ابعاد و نقشه پایهها متفاوت باشند.
هنگام جایگزینی، فقط به عدد ۱۲ ولت و تعداد پایهها اکتفا نکنید.
آیا همه رلههای پنج پایه نقشه یکسان دارند؟
خیر. شمارهگذاری، محل پایهها و حتی ساختار کنتاکت ممکن است متفاوت باشد.
در بررسی نقشه پایههای فیزیکی، به جهت دید نیز توجه کنید. نقشه «نمای زیر» یا Bottom View با نمای بالای رله یکسان نیست و اشتباه گرفتن آنها میتواند باعث اتصال نادرست شود.
تصاویر این مقاله، شماتیک عملکرد هستند و جای نقشه پایهبندی مدل مشخص را نمیگیرند.
هنگام خرید رله پنج پایه به چه نکاتی توجه کنیم؟
ولتاژ و نوع تغذیه بوبین
ولتاژ نامی و AC یا DC بودن بوبین باید با مدار راهانداز سازگار باشد.
ظرفیت مسیر مورد استفاده
ظرفیت NO و NC میتواند متفاوت باشد. ظرفیت همان مسیری را بررسی کنید که در مدار استفاده خواهد شد.
ولتاژ و نوع بار
ظرفیت جریان بدون ذکر ولتاژ و نوع بار، برای انتخاب کافی نیست. بارهای مقاومتی، موتوری و دارای جریان هجومی شرایط متفاوتی دارند.
نقشه پایهها و قطبیت
چیدمان پایهها و وجود دیود داخلی را از روی اطلاعات همان مدل بررسی کنید.
ابعاد و روش نصب
ابعاد بدنه، فاصله پایهها و سازگاری با برد یا سوکت اهمیت دارند.
شرایط محیطی
دمای داخل دستگاه، لرزش و تعداد دفعات قطعووصل نیز بر انتخاب و عمر رله اثر میگذارند.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب رله پنج پایه
یکسان فرض کردن همه رلههای پنج پایه.
اشتباه گرفتن ولتاژ بوبین با ولتاژ مجاز کنتاکت.
در نظر گرفتن ظرفیت یکسان برای NO و NC.
استفاده از نقشه خودرویی برای رله بردی بدون بررسی دیتاشیت.
اشتباه گرفتن نمای زیر با نمای بالا.
فرض اینکه رله بهتنهایی از اضافهبار یا اتصال کوتاه محافظت میکند.
رله فرمان قطعووصل را اجرا میکند؛ تشخیص خطا و حفاظت مدار به طراحی و تجهیزات مناسب نیاز دارد.
برای انتخاب رله در مدار محافظ برق، تعداد پایهها بهتنهایی کافی نیست؛ ولتاژ بوبین، ظرفیت کنتاکت، نوع بار و جریان لحظه راهاندازی نیز اهمیت دارند. در مقاله راهنمای انتخاب رله برای محافظ برق؛ تفاوت رلههای ۱۰، ۱۷، ۳۰ و ۴۰ آمپر، این معیارها و چند مدل مرتبط را بررسی کردهایم
جمعبندی
رله پنج پایه در ساختار تبدیلی رایج، دو پایه بوبین و سه پایه COM، NO و NC دارد. در حالت بدون تحریک، COM به NC و پس از تحریک بوبین، COM به NO متصل میشود.
شمارههای ۳۰، ۸۵، ۸۶، ۸۷ و 87a در بسیاری از رلههای خودرویی تبدیلی متداولاند، اما نباید آنها را برای همه مدلها یکسان فرض کرد.
برای خرید یا جایگزینی، علاوه بر تعداد پایه، ولتاژ بوبین، ظرفیت کنتاکت، نوع بار و نقشه پایههای همان مدل را بررسی کنید.
سؤالات متداول درباره نقشه رله پنج پایه
رله پنج پایه چند پایه بوبین دارد؟
در ساختار الکترومکانیکی رایج، دو پایه مربوط به بوبین هستند.
پایههای رله پنج پایه خودرویی کداماند؟
در ساختار تبدیلی رایج، شمارهها ۳۰، ۸۵، ۸۶، ۸۷ و 87a هستند. این شمارهگذاری برای همه رلهها قابل تعمیم نیست.
تفاوت ۸۷ و 87a چیست؟
در رله تبدیلی رایج، ۸۷ مسیر نرمال باز و 87a مسیر نرمال بسته است.
آیا میتوان رله چهار پایه را با پنج پایه تعویض کرد؟
تنها در صورت تطابق عملکرد، پایهبندی و مشخصات الکتریکی امکان بررسی جایگزینی وجود دارد. تعداد پایه بهتنهایی ملاک نیست.
آیا رله پنج پایه برای محافظ برق مناسب است؟
مناسب بودن به مشخصات مدل و طراحی محافظ بستگی دارد. ولتاژ بوبین، ظرفیت مسیر مورد استفاده، جریان هجومی و شرایط حرارتی باید بررسی شوند.
آیا این نقشهها محل پایهها روی سوکت را نشان میدهند؟
خیر. تصاویر مقاله شماتیک عملکرد هستند. برای محل فیزیکی پایهها باید نقشه همان مدل و جهت دید آن را بررسی کنید.
انتخاب و خرید رله پنج پایه
برای مدار فرمان ۱۲ ولت DC، میتوانید مشخصات رله میشو پنج پایه مدل MPA-S-112-C را بررسی کنید.
رله HKE مدل HRS4NH-S-DC12V-C1 نیز دارای بوبین ۱۲ ولت DC و کنتاکت تبدیلی است. ظرفیت مسیر باز و بسته آن متفاوت است.
برای مدار فرمان ۲۴ ولت DC، مشخصات رله میلون هنگفا مدل HF3FA/024-ZST(136) را بررسی کنید.
این رلههای بردی را با شمارهگذاری خودرویی تصاویر سیمکشی نکنید؛ نقشه پایههای همان محصول ملاک اتصال است.
برای مقایسه مدلهای بیشتر، به صفحه خرید انواع رله بردی و الکترونیکی تینو الکترونیک مراجعه کنید.
