انتخاب رله برای محافظ برق فقط به عدد آمپر روی بدنه محدود نمی‌شود. رله‌ای که برای یک برد مناسب است، ممکن است با وجود جریان اسمی بالاتر، برای برد دیگری انتخاب درستی نباشد.
ولتاژ بوبین، نوع کنتاکت، جریان مصرف‌کننده، جریان لحظه راه‌اندازی، شرایط حرارتی و پایه‌بندی، همگی در انتخاب اثر دارند. این موضوع برای تولیدکنندگان محافظ برق و تعمیرکارانی که رله معیوب را جایگزین می‌کنند اهمیت دارد.
در این راهنما از تینو الکترونیک، معیارهای انتخاب رله محافظ برق را بررسی می‌کنیم و چند مدل مرتبط را برای مقایسه مشخصات معرفی خواهیم کرد.
رله در محافظ برق چه کاری انجام می‌دهد؟
در محافظ ولتاژ رله‌ای، مدار کنترل وضعیت ولتاژ را بررسی می‌کند و در شرایط تعیین‌شده، فرمان قطع یا وصل را به رله می‌دهد. کنتاکت رله نیز مسیر تغذیه مصرف‌کننده را قطع یا برقرار می‌کند.
رله خام به‌تنهایی افت ولتاژ، اضافه‌بار یا اتصال کوتاه را تشخیص نمی‌دهد. همچنین زمان تأخیر وصل معمولاً توسط مدار کنترل تعیین می‌شود، نه توسط رله الکترومکانیکی معمولی.
بنابراین در بررسی خرابی محافظ باید مدار تغذیه، بخش کنترل، راه‌انداز بوبین و کنتاکت رله را از هم تفکیک کرد.
تفاوت رله بردی با محافظ ولتاژ آماده
رله بردی یک قطعه داخل مدار است. محافظ ولتاژ آماده، مجموعه‌ای شامل مدار تشخیص، کنترل، تغذیه و بخش قطع‌و‌وصل است.
هنگام خرید، عبارت «رله محافظ برق» ممکن است برای هر دو استفاده شود. برای سفارش قطعه، کد روی بدنه رله و ولتاژ بوبین را مشخص کنید.
برای محافظ برق چه رله‌ای مناسب است؟
رله مناسب باید با مدار فرمان و بار خروجی هماهنگ باشد. ابتدا مشخصات دستگاه را تعیین کنید، سپس مدل رله را انتخاب کنید.
معیار | چه چیزی باید بررسی شود؟ | اشتباه رایج |
بوبین | ولتاژ نامی و نوع AC یا DC | انتخاب فقط بر اساس آمپر |
کنتاکت | NO، NC یا تبدیلی | یکسان فرض کردن چهار و پنج پایه |
بار خروجی | ولتاژ، جریان و نوع مصرف‌کننده | تعمیم ظرفیت بار مقاومتی به موتور |
جریان هجومی | مقدار و مدت جریان لحظه وصل | توجه فقط به جریان کار عادی |
شرایط حرارتی | دمای داخل محفظه و کارکرد پیوسته | فرض ظرفیت ثابت در هر دما |
نصب | ابعاد، فاصله پایه‌ها و نوع پایانه | جایگزینی صرفاً بر اساس ظاهر |
دوام | شرایط آزمون و تعداد قطع‌و‌وصل موردنیاز | برابر دانستن عمر مکانیکی و الکتریکی |
ولتاژ بوبین با ولتاژ مصرف‌کننده فرق دارد
اگر روی رله عبارت DC12V نوشته شده، این عدد به بوبین مربوط است. کنتاکت همان رله ممکن است مشخصات جداگانه‌ای برای بار AC داشته باشد.
در مقابل، بوبین ۲۴ ولت DC به مدار راه‌انداز متناسب با همین ولتاژ نیاز دارد. نسخه ۱۲ ولت و ۲۴ ولت را نباید فقط به دلیل یکسان بودن بدنه جایگزین یکدیگر کرد.
عدد آمپر باید همراه ولتاژ و نوع بار خوانده شود
عبارت «۱۰ آمپر» بدون مشخص کردن ولتاژ و شرایط بار، اطلاعات کافی برای انتخاب نمی‌دهد.
برای نمونه، در اطلاعات خانواده HRS4، ظرفیت نسخه کنتاکت‌باز در ۲۵۰ ولت AC برابر ۱۰ آمپر و در ۱۲۵ ولت AC برابر ۱۵ آمپر اعلام شده است. این اعداد را نمی‌توان بدون توجه به ولتاژ جابه‌جا استفاده کرد.
تفاوت رله ۱۰، ۱۷، ۳۰ و ۴۰ آمپر برای محافظ برق
عدد بزرگ‌تر به‌تنهایی به معنی انتخاب بهتر نیست. ممکن است رله پرجریان‌تر، بوبین متفاوت، ابعاد بزرگ‌تر یا محدودیت کارکرد پیوسته داشته باشد.
گروه رله | نکته اصلی در انتخاب |
۱۰ آمپر | ولتاژ بار، نوع کنتاکت و جریان هجومی بررسی شود |
۱۷ آمپر | مشخص شود این ظرفیت مربوط به NO است یا NC و در چه ولتاژی |
۳۰ آمپر | ظرفیت بار مقاومتی از مشخصات موتور و کمپرسور جدا بررسی شود |
۴۰ آمپر | حداکثر جریان کلیدزنی با جریان دائم مجاز یکسان فرض نشود |
آیا رله ۱۷ آمپر جایگزین رله ۱۰ آمپر است؟
تنها وقتی می‌توان جایگزینی را بررسی کرد که ولتاژ بوبین، مدار راه‌انداز، نوع کنتاکت، پایه‌بندی و ابعاد نیز سازگار باشند.
برای مثال، یک رله پنج پایه تبدیلی با یک رله چهار پایه کنتاکت‌باز عملکرد و اتصالات یکسانی ندارد. افزایش عدد آمپر، این تفاوت را برطرف نمی‌کند.
آیا رله ۴۰ آمپر می‌تواند دائماً ۴۰ آمپر عبور دهد؟
الزاماً خیر. باید بین مشخصات کلیدزنی، جریان دائم و شرایط آزمون تفاوت گذاشت.
برای نمونه، دیتاشیت خانواده HF105F-2 با وجود اعلام قابلیت کلیدزنی ۴۰ آمپر، عبور طولانی‌مدت این جریان را مجاز نمی‌داند. بنابراین نوشته ۴۰ آمپر روی بدنه، مجوز استفاده پیوسته در هر شرایطی نیست.
چرا جریان هجومی در انتخاب رله مهم است؟
بعضی مصرف‌کننده‌ها هنگام روشن شدن، برای مدت کوتاهی جریانی بیشتر از حالت عادی می‌کشند. این وضعیت در موتور، کمپرسور و برخی تجهیزات دارای مدار ورودی خازنی اهمیت دارد.
کنتاکت رله باید متناسب با شرایط وصل و قطع همان بار انتخاب شود. مقایسه جریان کار عادی با عدد روی رله، به‌تنهایی کافی نیست.
رله محافظ یخچال را چگونه انتخاب کنیم؟
در انتخاب برای یخچال، علاوه بر جریان کار دستگاه باید مشخصات راه‌اندازی کمپرسور و رده بار رله بررسی شود.
زمان تأخیر وصل محافظ نیز بخشی از طراحی مدار کنترل است. وجود تأخیر، جای انتخاب کنتاکت مناسب برای بار کمپرسوری را نمی‌گیرد.
رله محافظ کولر گازی چه تفاوتی دارد؟
برچسب «کولری» به‌تنهایی سازگاری با همه کولرها را مشخص نمی‌کند. جریان و شرایط راه‌اندازی دستگاه‌ها متفاوت‌اند.
مدل رله، مشخصات بار موتوری، دمای داخل محافظ و اتصالات قدرت باید برای دستگاه موردنظر بررسی شوند. نمی‌توان یک رله را فقط بر اساس توان درج‌شده کولر، برای تمام شرایط پیشنهاد داد.
محافظ کامپیوتر و لوازم صوتی چطور؟
وجود منابع تغذیه سوئیچینگ می‌تواند شرایط لحظه وصل را با یک بار مقاومتی ساده متفاوت کند. تعداد دستگاه‌های متصل و روشن شدن هم‌زمان آن‌ها نیز در بررسی بار اهمیت دارد.
رله چهار پایه بهتر است یا پنج پایه؟
در ساختار رایج کنتاکت‌باز چهار پایه، دو پایه مربوط به بوبین و دو پایه مربوط به مسیر بار هستند.
رله پنج پایه تبدیلی، علاوه بر مسیر NO، مسیر NC نیز دارد. اگر مدار فقط به قطع‌و‌وصل یک مسیر باز نیاز دارد، وجود NC به‌خودی‌خود مزیت محسوب نمی‌شود.
ساختار | وضعیت بدون تحریک بوبین | نکته انتخاب |
چهار پایه SPST-NO | مسیر کنتاکت باز است | برای مدار نیازمند یک مسیر کنتاکت‌باز بررسی شود |
پنج پایه SPDT | COM به NC متصل است | برای مدار نیازمند کنتاکت تبدیلی بررسی شود |
ظرفیت NO و NC ممکن است متفاوت باشد. برای آشنایی با عملکرد این مسیرها، مقاله نقشه رله پنج پایه و تفاوت آن با رله چهار پایه را مطالعه کنید.
چرا رله محافظ برق داغ می‌شود یا کنتاکت آن می‌چسبد؟
این نشانه‌ها به‌تنهایی علت خرابی را مشخص نمی‌کنند، اما موارد زیر ارزش بررسی دارند:
نامتناسب بودن رله با نوع بار یا جریان هجومی.
عبور جریان بیش از شرایط مجاز.
اتصال نامناسب پایانه‌ها یا لحیم معیوب.
افزایش مقاومت مسیر کنتاکت بر اثر فرسودگی.
دمای زیاد داخل محفظه.
نامناسب بودن تغذیه بوبین یا عملکرد مدار فرمان.
صدای تق‌تق یا قطع‌و‌وصل مکرر نیز الزاماً از خود رله نیست؛ افت تغذیه بوبین یا ناپایداری مدار کنترل می‌تواند باعث تغییر وضعیت مکرر شود.
بررسی داخلی محافظ متصل به برق شهر باید توسط فرد دارای مهارت و با تجهیزات مناسب انجام شود؛ بعضی مدارهای تغذیه از برق شهر ایزوله نیستند.
چک‌لیست تعویض رله محافظ برق
۱. کد کامل قطعه قبلی را ثبت کنید
نام خانواده به‌تنهایی کافی نیست. پسوندها می‌توانند نوع کنتاکت، توان بوبین یا ویژگی‌های نسخه را مشخص کنند.
۲. ولتاژ و توان بوبین را تطبیق دهید
رله جدید نباید از توان قابل تأمین مدار راه‌انداز بیشتر بخواهد. ولتاژ بوبین نیز باید با طراحی مدار هماهنگ باشد.
۳. نقشه پایه‌ها را بررسی کنید
به نمای بالا و زیر در دیتاشیت توجه کنید. شباهت بدنه یا تعداد پایه، یکسان بودن چیدمان را تضمین نمی‌کند.
۴. ظرفیت کنتاکت را برای همان بار بررسی کنید
اگر مدار از NC استفاده می‌کند، ظرفیت NO ملاک نیست. ولتاژ، نوع بار و شرایط قطع‌و‌وصل را هم بررسی کنید.
۵. بخش‌های مرتبط را بررسی کنید
تعویض رله، مشکل احتمالی تغذیه، راه‌انداز، مسیر قدرت یا اتصال معیوب را برطرف نمی‌کند.
۶. عملکرد مجموعه را ارزیابی کنید
برای تولید، نمونه نهایی باید در محفظه واقعی و شرایط بار موردنظر ارزیابی شود. روشن شدن رله بدون بار، تأیید کافی برای عملکرد بلندمدت دستگاه نیست.
مقایسه چند رله برای بررسی مشخصات
مدل‌های زیر نمونه‌هایی برای مقایسه‌اند؛ این جدول، تأیید سازگاری با همه محافظ‌ها یا مجوز جایگزینی مستقیم نیست.
مدل | بوبین | ساختار | نکته مهم |
HRS4H-S-DC12V-A | ۱۲ ولت DC | کنتاکت‌باز، چهار پایه | ظرفیت نسخه A در ۲۵۰ ولت AC برابر ۱۰ آمپر است |
HRS4NH-S-DC12V-C1 | ۱۲ ولت DC | تبدیلی، پنج پایه | روی نمونه سایت، NO برابر ۱۷ و NC برابر ۱۰ آمپر در ۲۵۰ ولت AC درج شده |
MPQ2-S-112D-A | ۱۲ ولت DC | کنتاکت‌باز، چهار پایه | ظرفیت خانواده برای بار مقاومتی ۳۰ آمپر در ۲۴۰ ولت AC اعلام شده |
HF105F-2/024D-1HSTF(136) | ۲۴ ولت DC | کنتاکت‌باز | محدودیت جریان دائم جدا از عدد ۴۰ آمپر بررسی شود |
رله چهار پایه با بوبین ۱۲ ولت
برای بررسی مشخصات یک مدل کنتاکت‌باز، صفحه رله میلون HKE مدل HRS4H-S-DC12V-A را ببینید.
رله پنج پایه با بوبین ۱۲ ولت
اگر مدار به کنتاکت تبدیلی نیاز دارد، مشخصات رله HKE مدل HRS4NH-S-DC12V-C1 را بررسی کنید. ظرفیت دو مسیر آن یکسان نیست.
رله قدرت با بوبین ۱۲ ولت
برای مقایسه ابعاد، پایانه‌ها و مشخصات بار، صفحه رله میشو مدل MPQ2-S-112D-A در دسترس است.
رله قدرت با بوبین ۲۴ ولت
برای مدار دارای راه‌انداز ۲۴ ولت، اطلاعات رله کولری هنگفا مدل HF105F-2/024D-1HSTF(136) را بررسی کنید. این نسخه جایگزین مستقیم رله بوبین ۱۲ ولت نیست.
نکات خرید رله برای تولیدکنندگان محافظ برق
در خرید برای تولید، مشخصات قطعه باید قابل پیگیری و تکرارپذیر باشند. سفارش صرفاً با عنوان «رله میلون» یا «رله ۳۰ آمپر» ممکن است باعث دریافت نسخه متفاوت شود.
پیش از سفارش، این اطلاعات را مشخص کنید:
کد کامل مدل و نسخه مورد تأیید.
ولتاژ بوبین و توان مصرفی آن.
نوع کنتاکت و نقشه پایه‌ها.
نوع بار، جریان کار و شرایط راه‌اندازی.
محدودیت ابعاد و روش اتصال.
شرایط دما و کارکرد پیوسته.
معیارهای آزمون نمونه و پذیرش محموله.
برای مقایسه خانواده‌های مختلف، به صفحه خرید انواع رله بردی و الکترونیکی تینو الکترونیک مراجعه کنید.
سؤالات متداول
بهترین رله برای محافظ برق کدام است؟
مدل واحدی برای همه محافظ‌ها وجود ندارد. بهترین انتخاب، مدلی است که مشخصات بوبین، کنتاکت، بار و نصب آن با طراحی دستگاه مطابقت داشته باشد.
آیا رله آمپر بالاتر همیشه بهتر است؟
خیر. ابعاد، توان بوبین، نوع کنتاکت و شرایط کارکرد هم اهمیت دارند. مدل آمپر بالاتر ممکن است با مدار قبلی سازگار نباشد.
آیا می‌توان رله ۱۲ ولت را با ۲۴ ولت تعویض کرد؟
بدون تغییر و تأیید طراحی مدار فرمان، جایگزین مستقیم محسوب نمی‌شوند.
آیا رله ۱۷ آمپر در هر دو مسیر همین ظرفیت را دارد؟
الزاماً خیر. ظرفیت NO و NC باید جداگانه بررسی شود.
چرا محافظ صدا می‌دهد ولی خروجی برق ندارد؟
صدای تحریک بوبین، سلامت کنتاکت و تمام مسیر خروجی را تأیید نمی‌کند. کنتاکت، لحیم‌ها و مسیر قدرت نیاز به بررسی دارند.
آیا تعویض رله به‌تنهایی محافظ را قوی‌تر می‌کند؟
خیر. ظرفیت مجموعه به مسیرهای برد، پایانه‌ها، کابل، پریز، حفاظت و شرایط حرارتی نیز وابسته است.
جمع‌بندی
برای انتخاب رله محافظ برق، ابتدا نیاز مدار و مصرف‌کننده را مشخص کنید. سپس ولتاژ بوبین، ساختار کنتاکت، ظرفیت بار، جریان هجومی، شرایط حرارتی و پایه‌بندی را تطبیق دهید.
عدد آمپر روی بدنه فقط بخشی از اطلاعات قطعه است. برای خرید یا جایگزینی دقیق، کد کامل مدل و شرایط دیتاشیت را ملاک قرار دهید و عملکرد دستگاه نهایی را ارزیابی کنید.